سیستم تصویر نمیدهد؛ چکلیست عملی پیدا کردن مشکل در ۱۵ دقیقه
یکی از رایجترین مشکلاتی که کاربران پس از اسمبل سیستم یا حتی بعد از مدتی استفاده با آن مواجه میشوند، روشن شدن کیس بدون نمایش تصویر است. فنها میچرخند، چراغها روشن میشوند، اما مانیتور سیگنالی دریافت نمیکند. در این شرایط بسیاری تصور میکنند مادربرد سوخته یا کارت گرافیک آسیب دیده است، در حالی که در اغلب موارد مشکل از یک مورد ساده و قابل بررسی است.
راهنماهای فنی عیبیابی سختافزار نشان میدهد که در سناریوی «روشن شدن سیستم بدون تصویر»، باید مراحل بررسی به صورت منطقی و مرحلهبهمرحله انجام شود. پرش مستقیم به تعویض قطعه یا باز کردن کامل سیستم معمولاً باعث اتلاف وقت و حتی ایجاد آسیب جدید میشود.
در این مقاله، یک چکلیست عملی و زمانبندیشده ارائه میشود که میتوانید در حدود ۱۵ دقیقه انجام دهید. این مراحل از سادهترین بررسیها شروع میشوند و به تستهای فنیتر میرسند. هدف این است که بدون ابزار تخصصی و بدون ریسک آسیب به قطعات، بتوانید منشأ مشکل را شناسایی کنید یا حداقل محدوده آن را مشخص نمایید.
قبل از باز کردن کیس این موارد را بررسی کنید
وقتی سیستم تصویر نمیدهد اما کیس روشن میشود، همیشه لازم نیست فوراً سراغ باز کردن قطعات بروید. در بسیاری از موارد، مشکل از موارد ساده و بیرونی است که در کمتر از چند دقیقه قابل بررسی هستند. این مرحله را کامل انجام دهید و فقط در صورت برطرف نشدن مشکل به سراغ مراحل بعدی بروید.
ابتدا مانیتور را بررسی کنید. مطمئن شوید مانیتور روشن است و روی ورودی صحیح (HDMI، DisplayPort یا DVI) تنظیم شده است. بسیاری از مواقع کاربر کابل را به پورت HDMI وصل کرده اما مانیتور روی ورودی دیگری تنظیم شده است. اگر امکان دارد، مانیتور را به یک دستگاه دیگر وصل کنید تا از سلامت آن مطمئن شوید.
در قدم بعد، کابل تصویر را بررسی کنید. کابلهای HDMI و DisplayPort به مرور زمان یا در اثر خم شدن بیش از حد دچار قطعی داخلی میشوند. کابل را جدا کرده و دوباره محکم متصل کنید. در صورت امکان از یک کابل دیگر برای تست استفاده کنید. همچنین دقت کنید اگر کارت گرافیک مجزا دارید، کابل تصویر باید به خروجی کارت گرافیک وصل شود، نه به پورت تصویر روی مادربرد.
سپس بررسی کنید که آیا کارت گرافیک به درستی در اسلات خود قرار گرفته است یا خیر. اگر سیستم تازه اسمبل شده و سیستم تصویر نمیدهد، احتمال دارد کارت گرافیک کامل داخل اسلات PCIe قفل نشده باشد. بدون اعمال فشار زیاد، فقط وضعیت قرارگیری آن را کنترل کنید.
یک نکته مهم دیگر بررسی صدای بوق مادربرد است. اگر اسپیکر داخلی کیس متصل باشد، بوقهای خطا میتوانند سرنخ مهمی بدهند. نبود هیچ بوقی در برخی موارد میتواند به مشکل رم یا مادربرد اشاره کند، در حالی که بوقهای متوالی معمولاً به رم یا کارت گرافیک مربوط هستند.
در این مرحله هنوز وارد باز کردن کامل سیستم نشدهایم. اگر پس از انجام این بررسیها همچنان سیستم روشن میشود ولی تصویر ندارد، وارد مرحله بعد میشویم: تست سریع رم که یکی از شایعترین دلایل این مشکل است.
تست سریع رم در کمتر از ۵ دقیقه
یکی از شایعترین دلایلی که باعث میشود سیستم تصویر نمیدهد، مشکل رم است. خوشبختانه بررسی و رفع این مشکل بسیار سریع و عملی است و نیازی به ابزار تخصصی ندارد.
مرحله ۱: خاموش کردن سیستم و قطع پاور
قبل از هر اقدامی، سیستم را کاملاً خاموش کرده و کابل پاور را از پشت کیس جدا کنید. این کار هم ایمنی شما را حفظ میکند و هم از آسیب ناخواسته به مادربرد جلوگیری میکند.
مرحله ۲: خارج کردن رمها
اگر چند ماژول رم دارید، همه را به آرامی خارج کنید.
دقت کنید پینها و شیار اسلات تمیز و بدون گرد و خاک باشد.
برای تمیز کردن پینها، میتوانید از یک دستمال خشک و نرم یا فشار هوا استفاده تک ماژولها
هر ماژول را به تنهایی در اولین اسلات نصب کنید و سیستم را روشن کنید.
اگر با یک ماژول تصویر دریافت شد، آن ماژول سالم است و مشکل ممکن است از دیگر ماژولها یا اسلاتها باشد.
این کار را برای تمام ماژولها تکرار کنید تا تک تک وضعیت آنها مشخص شود.
مرحله ۴: جابجایی اسلاتها
گاهی مشکل از اسلات رم روی مادربرد است، نه خود ماژول.
ماژول سالم را در اسلات دیگر امتحان کنید.
اگر با جابجایی تصویر آمد، اسلات اولیه مشکل دارد.
نکته :
هیچگاه فشار بیش از حد به ماژول وارد نکنید.
از تماس مستقیم با پینها خودداری کنید.
در صورت مشاهده خمشدگی یا آسیب پینها، ماژول یا مادربرد نباید روشن شود، چون ریسک از بین رفتن گارانتی وجود دارد.
اگر این مرحله را انجام دادید و همچنان سیستم تصویر نمیدهد، مرحله بعدی ریست CMOS به روش ایمن است که یکی از مؤثرترین اقدامات عملی برای رفع مشکل بوت و تصویر است.
ریست CMOS به روش ایمن
اگر پس از بررسی کابلها، مانیتور و تست رم، هنوز سیستم تصویر نمیدهد، قدم بعدی ریست CMOS مادربرد است. این کار باعث بازگشت تنظیمات بایوس به حالت کارخانهای میشود و اغلب مشکلات بوت و نمایش تصویر را برطرف میکند.
مرحله ۱: خاموش کردن کامل سیستم
سیستم را کاملاً خاموش کرده و کابل پاور را جدا کنید.
اگر کیس دارای دکمه پاور در پشت است، آن را نیز خاموش کنید تا جریان برق قطع شود.
مرحله ۲: پیدا کردن باتری CMOS
مادربرد یک باتری دایرهای کوچک روی PCB دارد (شبیه باتری ساعت).
با دقت آن را پیدا کرده و از جای خود خارج کنید.
مرحله ۳: خالی کردن شارژ باقیمانده
پس از خارج کردن باتری، چند ثانیه (حدود ۱۰–۱۵ ثانیه) صبر کنید تا شارژ باقیمانده در مدار تخلیه شود.
برخی مادربردها دکمه Clear CMOS یا جامپر مخصوص دارند؛ اگر مادربرد شما این دکمه را دارد، به جای خارج کردن باتری از آن استفاده کنید.
مرحله ۴: بازگرداندن باتری و روشن کردن سیستم
باتری را دوباره در جای خود قرار دهید.
کابل پاور را وصل کرده و سیستم را روشن کنید.
معمولاً با این کار مادربرد به حالت پیشفرض بایوس بازمیگردد و مشکل تصویر برطرف میشود.
نکته :
اگر بعد از ریست CMOS همچنان تصویر ندارید، مطمئن شوید که کابل تصویر و رم به درستی وصل شدهاند.
این مرحله کاملاً ایمن است و آسیبی به مادربرد وارد نمیکند، اما فشار یا دستکاری ناخواسته دیگر قطعات ممکن است باعث خرابی شود.
بوت حداقلی روی میز و بررسی پاور
اگر پس از ریست CMOS هنوز سیستم تصویر نمیدهد، قدم بعدی انجام بوت حداقلی خارج از کیس و بررسی وضعیت پاور است. این کار کمک میکند بفهمید مشکل از مادربرد، پاور یا اتصالات داخل کیس است.
مرحله ۱: آمادهسازی محیط
مادربرد را روی یک سطح غیر فلزی (مثل کارتن یا میز مخصوص) قرار دهید.
از تماس قطعات با فلز یا سطوح رسانا جلوگیری کنید تا اتصال کوتاه ایجاد نشود.
مرحله ۲: وصل کردن حداقلی قطعات
فقط CPU، یک ماژول رم و کارت گرافیک (در صورت نیاز) را وصل کنید.
کابل 24 پین اصلی و کابل 4/8 پین CPU پاور را متصل کنید.
سایر کابلها و قطعات را در این مرحله وصل نکنید.
مرحله ۳: روشن کردن سیستم
پاور را روشن کنید و سیستم را راهاندازی کنید.
بررسی کنید آیا بوق مادربرد شنیده میشود و تصویر روی مانیتور ظاهر میشود یا خیر.
مرحله ۴: بررسی علائم پاور
فن CPU و فن پاور روشن میشوند؟
چراغهای روی مادربرد روشن میشوند؟
هیچ صدای غیرعادی مثل بوی سوختگی یا جرقه وجود ندارد؟
مرحله ۵: تحلیل نتایج
اگر سیستم با بوت حداقلی تصویر داد، مشکل احتمالاً از سایر قطعات یا کابلهای داخل کیس است.
اگر سیستم هنوز تصویر نمیدهد، مشکل ممکن است از مادربرد، پاور یا CPU باشد و نیاز به بررسی تخصصیتر دارد.
نکته :
هیچگاه فشار زیادی روی مادربرد یا قطعات وارد نکنید.
هر مرحله را با دقت و بدون عجله انجام دهید تا آسیب ثانویه ایجاد نشود.
بوت حداقلی به شما امکان میدهد دقیقاً منشأ مشکل را شناسایی کنید و ریسک آسیب به گارانتی را به حداقل برسانید.
نشانههای خرابی مادربرد؛ چه زمانی احتمال مشکل جدی است؟
بعد از انجام تمام مراحل قبلی، اگر هنوز سیستم تصویر نمیدهد، باید احتمال خرابی مادربرد را جدیتر بررسی کرد. البته قبل از نتیجهگیری قطعی، باید به چند نشانه مشخص توجه کنید.
۱. نبود هرگونه بوق یا واکنش هنگام روشن شدن
اگر با وجود اتصال صحیح پاور و قطعات حداقلی، هیچ بوقی از مادربرد شنیده نمیشود و حتی چراغهای عیبیابی (در صورت وجود) واکنشی ندارند، احتمال مشکل در مدار تغذیه مادربرد وجود دارد.
۲. ریست شدن مداوم یا روشن و خاموش شدن سریع سیستم
روشن شدن چند ثانیهای و خاموش شدن خودکار میتواند نشانه اختلال در مدار VRM یا اتصال کوتاه روی برد باشد. در این شرایط ادامه تست بدون ابزار تخصصی توصیه نمیشود.
۳. آثار ظاهری آسیب
موارد زیر را با دقت بررسی کنید:
بادکردگی یا نشتی خازنها
تغییر رنگ یا سوختگی اطراف سوکت CPU
بوی سوختگی
پینهای خمشده داخل سوکت پردازنده
در صورت مشاهده هر یک از این موارد، روشن کردن مجدد سیستم ممکن است آسیب را بیشتر کند و حتی گارانتی را تحت تأثیر قرار دهد.
۴. تست با پاور سالم نتیجهای ندارد
اگر امکان تست با یک پاور سالم و استاندارد وجود دارد و همچنان سیستم تصویر نمیدهد، احتمال خرابی مادربرد یا CPU افزایش مییابد.
چه زمانی ادامه تست خطرناک است؟
●وقتی آثار فیزیکی سوختگی مشاهده میشود
●زمانی که سیستم جرقه میزند یا بوی غیرعادی دارد
●وقتی چندین بار روشن و خاموش ناگهانی اتفاق میافتد
●در صورت مشاهده آسیب در سوکت CPU
در این شرایط ادامه روشن کردن سیستم توصیه نمیشود. تستهای غیر اصولی ممکن است باعث از بین رفتن کامل برد یا خارج شدن آن از شرایط گارانتی شود.
جمعبندی
در بیشتر مواردی که سیستم تصویر نمیدهد، مشکل از موارد سادهای مثل کابل تصویر، رم یا تنظیمات بایوس است و با یک چکلیست منطقی میتوان ظرف ۱۵ دقیقه علت را مشخص کرد.
مهمترین نکته، پیش رفتن مرحلهبهمرحله و پرهیز از دستکاریهای هیجانی است. اگر پس از انجام این مراحل هنوز مشکل برطرف نشده، بهتر است سیستم توسط واحد فنی بررسی شود تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود.
